YOD TANQISLIGI BILAN BOG‘LIQ KARDIOVASKULAR XAVF OMILLARINI ERTA ANIQLASH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23642843Keywords:
yod tanqisligi, buqoq, subklinik gipotireoz, TTG, dislipidemiya, kardiovaskular xavf, Farg‘ona vodiysiAbstract
Dolzarblik. Yod tanqisligi qalqonsimon bez funksiyasini pasaytirib, lipid almashinuvini buzadi va yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshirishi mumkin. Farg‘ona vodiysida yod tanqisligining mahalliy o‘choqlari saqlanib qolmoqda. Maqsad. Yod tanqisligi hududida yashovchi, qalqonsimon bezida exografik o‘zgarishlar bo‘lgan o‘rta yoshli erkaklarda qalqonsimon bez funksiyasi ko‘rsatkichlari bilan kardiovaskular xavf omillari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish. Materiallar va usullari. 2025-yil may - 2026-yil avgust oylarida Farg‘ona viloyatining 6 ta hududida (Beshariq, Dang‘ara, O‘zbekiston, Quva, Yozyovon tumanlari va Farg‘ona shahri) 36–58 yoshdagi 175 nafar erkak tekshirildi. Asosiy guruhni qalqonsimon bezida diffuz yoki o‘choqli o‘zgarishlar aniqlangan 119 nafar, nazorat guruhini esa exografik o‘zgarishsiz 56 nafar shaxs tashkil etdi. Siydikdagi yod konsentratsiyasi (SYK), tireotrop gormon (TTG), erkin tiroksin (T4), erkin triyodtironin (T3), lipid spektri, arterial bosim, tana vazni indeksi (TVI), bel aylanasi va EKG baholandi. Natijalar. Asosiy guruhda SYK mediani 72 mkg/l (nazorat guruhida 124,5 mkg/l), TTG darajasi esa 5,55±1,04 mXB/l (nazorat guruhida 3,06±0,73 mXB/l) bo‘ldiReferences
1. Abreu, I. M., & Lau, E. (2017). de Sousa Pinto B, Carvalho D. Subclinical hypothyroidism: to treat or not to treat, that is the question! A systematic review with meta-analysis on lipid profile. Endocr Connect, 6(3), 188–199. https://doi.org/10.1530/EC-17-0028
2. Alimov, A., Fakhrutdinova, S., Alimova, N., Sadikova, A., Berdikulova, D., & Yuldasheva, F. (2026). Iodine deficiency in the Republic of Uzbekistan: current status of the problem, coverage with iodized salt, and the significance of urinary iodine concentration (literature review). Profilaktik tibbiyot va salomatlik, 5(2), 457–464. https://doi.org/10.47689/2181-3663-vol5-iss2-pp457-464
3. Biondi, B., Cappola, A. R., & Cooper, D. S. (2019). Subclinical hypothyroidism: a review. JAMA, 322(2), 153–160. https://doi.org/10.1001/jama.2019.9052
4. Delitala, A. P., Fanciulli, G., Maioli, M., & Delitala, G. (2017). Subclinical hypothyroidism, lipid metabolism and cardiovascular disease. Eur J Intern Med, 38, 17–24. https://doi.org/10.1016/j.ejim.2016.12.015
5. Duntas, L. H., & Brenta, G. (2018). A renewed focus on the association between thyroid hormones and lipid metabolism. Front Endocrinol (Lausanne). 2018;9:511. doi:10.3389/fendo.2018.00511. https://doi.org/10.3389/ fendo.2018.00511. https://doi.org/10.3389/fendo.2018.00511
6. Jabbar, A., Pingitore, A., Pearce, S. H., Zaman, A., Iervasi, G., & Razvi, S. (2017). Thyroid hormones and cardiovascular disease. Nat Rev Cardiol, 14(1), 39–55. https://doi.org/10.1038/nrcardio.2016.174
7. Mach, F., Baigent, C., Catapano, A. L., Koskinas, K. C., Casula, M., Badimon, L., et al. (2020). 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J, 41(1), 111–188. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455
8. Rodondi, N. (2010). den Elzen WP, Bauer DC, Cappola AR, Razvi S, Walsh JP, et al. Subclinical hypothyroidism and the risk of coronary heart disease and mortality. JAMA, 304(12), 1365–1374. https://doi.org/10.1001/
9. Rohner, F., Nizamov, F., Petry, N., Yuldasheva, F., Ismailov, S., Wegmüller, R., et al. (2020). Household coverage with adequately iodized salt and iodine status of nonpregnant and pregnant women in Uzbekistan. Thyroid, 30(6), 898–907. https://doi.org/10.1089/thy.2019.0788
10. World Health Organization, UNICEF, ICCIDD. Assessment of iodine deficiency disorders and monitoring their elimination: a guide for programme managers. 3rd ed. Geneva: WHO; 2007. (Murojaat sanasi: 19.10.2026). https://iris.who.int/handle/10665/43781
11. Zimmermann, M. B., & Boelaert, K. (2015). Iodine deficiency and thyroid disorders. Lancet Diabetes Endocrinol, 3(4), 286–295. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(14)70225-6

