HAVONI IFLOSLANTIRUVCHI MODDALARNING SURUNKALI TA’SIRI NATIJASIDA NASLNING NAFAS YO‘LLARI DEVORIDAGI LIMFOID TO‘QIMALARNING TUG‘RUQDAN KEYINGI RIVOJLANISHIGA TA’SIRINI IMMUNOGISTOKIMYOVIY BAHOLASH USULI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22959073Keywords:
Havo ifloslanishi, bronx-assotsiatsiyalangan limfoid to‘qima, immunogistokimyo, Ki-67, Caspase-3, postnatal rivojlanish, kalamush modeliAbstract
Onaning havoni ifloslantiruvchi moddalarga surunkali ta’siri naslning a’zolari rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi xavf omili sifatida tobora ko‘proq e’tirof etilmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi onaning havoni ifloslantiruvchi moddalarga surunkali ta’sirlanishi sharoitida naslning nafas yo‘llari devoridagi limfoid to‘qimaning postnatal rivojlanish dinamikasini immunogistokimyoviy usulda baholashdan iborat. Tadqiqot uch eksperimental guruh — Nazorat (HEPA bilan filtrlangan havo), 1-tajriba (oddiy shahar havosi) va 2-tajriba (sun’iy ravishda kuchli ifloslangan havo) — asosida amalga oshirildi. Kalamushlar nasli postnatal ontogenezning 4-, 7-, 14-, 21- va 30-kunlarida tekshiruvga olindi (n=120). Nafas yo‘llari devoridagi limfoid to‘qimada Ki-67, Caspase-3, CD3 va CD20 ekspressiyasi yarim miqdoriy baholash shkalasi (grade, 0–4+) asosida baholandi. Nazorat guruhida barcha ko‘rsatkichlar past va barqaror bo‘lib qoldi. 2-tajriba guruhida Caspase-3 va CD20 ekspressiyasi erta va barqaror yuqori (mos ravishda 7-kunda 40% va barcha muddatlarda 90%) bo‘ldi. Diqqatga sazovori, 1-tajriba guruhida ham barcha ko‘rsatkichlar Nazorat guruhidagiga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo‘lib chiqdi. Havoning ifloslanishi, hatto oddiy shahar sharoitida ham, naslning nafas yo‘llari mahalliy immunitetiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.References
1. Tschernig T, Pabst R. (2025). Bronchus-Associated Lymphoid Tissue in Humans — The Past and Recent Research. Immunology.
2. Pabst R, et al. (2020). Organized lymphatic tissue (BALT) in lungs of rhesus monkeys after air pollutant exposure. The Anatomical Record.
3. Meyerholz DK, Beck AP. (2018). Principles and approaches for reproducible scoring of tissue stains in research. Laboratory Investigation. 98(7):844–855. DOI: 10.1038/s41374-018-0057-0.
4. Kruskal WH, Wallis WA. (1952). Use of ranks in one-criterion variance analysis. Journal of the American Statistical Association. 47(260):583–621. DOI: 10.1080/01621459.1952.10483441.
5. Developmental air pollution exposure augments airway hyperreactivity, alters transcriptome and DNA methylation. (2025). Communications Biology.

